Οδηγός αναφοράς · Μηχανισμός δράσης

Τιρζεπατίδη: ο διπλός αγωνιστής GIP και GLP-1 εξηγημένος

Q: Τι είναι το GIP και πώς διαφέρει από το GLP-1;

Το GIP (γλυκόζο-εξαρτώμενο ινσουλινοτρόπο πεπτίδιο) είναι μια εντερική ορμόνη-ινκρετίνη που εκκρίνεται από τα Κ-κύτταρα του λεπτού εντέρου μετά από γεύμα, παράλληλα με το GLP-1. Και οι δύο ορμόνες διεγείρουν την έκκριση ινσουλίνης με τρόπο εξαρτώμενο από τα επίπεδα γλυκόζης, αλλά δρουν σε διαφορετικούς υποδοχείς (GIPR και GLP-1R) και έχουν διαφορετική επίδραση στην όρεξη και τη γαστρική κένωση.

Q: Είναι πιο ισχυρή η τιρζεπατίδη στον υποδοχέα GIP ή στον GLP-1;

Σύμφωνα με τη μελέτη πρόκλινικού χαρακτηρισμού των Coskun και συνεργατών (Molecular Metabolism, 2018), η τιρζεπατίδη παρουσιάζει σχεδόν ισοδύναμη ισχύ με τη φυσική GIP στον υποδοχέα GIPR, ενώ στον υποδοχέα GLP-1R η ισχύς της είναι περίπου πενταπλάσια ασθενέστερη σε σχέση με τη φυσική GLP-1. Το μόριο περιγράφεται επιστημονικά ως ανισόρροπος διπλός αγωνιστής με προτεραιότητα στο σκέλος GIP.

Q: Ποιο είναι το ρυθμιστικό καθεστώς της τιρζεπατίδης στην Ελλάδα;

Η τιρζεπατίδη κυκλοφορεί στην Ελλάδα αποκλειστικά ως εγκεκριμένο φαρμακευτικό προϊόν (Mounjaro), με έγκριση κυκλοφορίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Απρίλιο του 2022, βάσει θετικής γνωμοδότησης του EMA. Η εποπτεία διάθεσης σε εθνικό επίπεδο ασκείται από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ).

Peptidesgreece · Συντακτική ομάδα · 19 Αυγούστου 2026

Η τιρζεπατίδη ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα μόρια της κατηγορίας των ινκρετινών επειδή ενεργοποιεί ταυτόχρονα δύο διαφορετικούς υποδοχείς αντί για έναν: τον GIPR και τον GLP-1R. Η ισχύς της όμως δεν μοιράζεται εξίσου ανάμεσα στους δύο — είναι δομικά προσανατολισμένη προς το σκέλος GIP. Αυτός ο οδηγός εξηγεί τι είναι το GIP, πώς λειτουργεί ο διπλός μηχανισμός, τι δείχνουν τα δεδομένα του κλινικού προγράμματος SURPASS και ποιο είναι το καθεστώς έγκρισης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην Ελλάδα.

Τι είναι το GIP (γλυκόζο-εξαρτώμενο ινσουλινοτρόπο πεπτίδιο);

Το GIP, ή γλυκόζο-εξαρτώμενο ινσουλινοτρόπο πεπτίδιο (glucose-dependent insulinotropic polypeptide), είναι μία από τις δύο κύριες ορμόνες-ινκρετίνες του ανθρώπινου οργανισμού, μαζί με το πιο γνωστό GLP-1. Εκκρίνεται από τα Κ-κύτταρα του δωδεκαδάκτυλου και του άνω λεπτού εντέρου αμέσως μετά την πρόσληψη τροφής, ιδίως λίπους και υδατανθράκων. Όπως και το GLP-1, ενισχύει την έκκριση ινσουλίνης από το πάγκρεας με τρόπο εξαρτώμενο από τα κυκλοφορούντα επίπεδα γλυκόζης, δηλαδή δρα μόνο όταν το σάκχαρο είναι ήδη αυξημένο.

Η βασική διαφορά ανάμεσα στις δύο ορμόνες βρίσκεται στον υποδοχέα-στόχο και σε ορισμένες πρόσθετες δράσεις. Το GIP δρα στον δικό του υποδοχέα, τον GIPR, ο οποίος εκφράζεται όχι μόνο στο πάγκρεας αλλά και στον λιπώδη ιστό και στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Ιστορικά, το GIP θεωρούνταν λιγότερο κλινικά αξιοποιήσιμο από το GLP-1, καθώς σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 η ινσουλινοτρόπος δράση του εμφανίζεται εξασθενημένη. Η τιρζεπατίδη είναι το πρώτο μόριο που κατάφερε να αξιοποιήσει θεραπευτικά και τους δύο άξονες ταυτόχρονα.

Πώς ενεργοποιεί η τιρζεπατίδη ταυτόχρονα τους υποδοχείς GIP και GLP-1;

Η τιρζεπατίδη είναι ένα συνθετικό πεπτίδιο 39 αμινοξέων, σχεδιασμένο πάνω στον σκελετό της αλληλουχίας του φυσικού GIP, με στοχευμένες τροποποιήσεις που του επιτρέπουν να αναγνωρίζεται και να ενεργοποιείται και από τον υποδοχέα GLP-1R. Στο μόριο έχει προστεθεί μια λιπιδική αλυσίδα C20 δικαρβοξυλικού οξέος μέσω συνδέτη, η οποία επιτρέπει αναστρέψιμη δέσμευση με τη λευκωματίνη του πλάσματος — μηχανισμός αντίστοιχος με αυτόν που παρατείνει τον χρόνο ημιζωής άλλων ανάλογων ινκρετινών. Αυτό επιτρέπει εφάπαξ εβδομαδιαία χορήγηση σε εγκεκριμένα φαρμακευτικά σκευάσματα.

Ο πρόκλινικός χαρακτηρισμός του μορίου δημοσιεύτηκε από τους Coskun και συνεργάτες στο περιοδικό Molecular Metabolism το 2018, όπου περιγράφεται λεπτομερώς η συγγένεια πρόσδεσης της τιρζεπατίδης και για τους δύο υποδοχείς, μετρημένη σε κυτταρικά μοντέλα με ανθρώπινους υποδοχείς GIPR και GLP-1R.

Γιατί η ισχύς της τιρζεπατίδης είναι ανισόρροπη υπέρ του GIP;

Παρότι η τιρζεπατίδη περιγράφεται συχνά ως «ισορροπημένος» διπλός αγωνιστής, τα εργαστηριακά δεδομένα δείχνουν κάτι πιο σύνθετο. Στη μελέτη των Coskun και συνεργατών (2018), η τιρζεπατίδη εμφάνισε δραστικότητα στον υποδοχέα GIPR σχεδόν ισοδύναμη με αυτή του φυσικού GIP. Στον υποδοχέα GLP-1R, όμως, η δραστικότητά της ήταν αισθητά ασθενέστερη — περίπου πέντε φορές χαμηλότερη σε σχέση με τη φυσική ανθρώπινη GLP-1, μετρημένη μέσω παραγωγής κυκλικής AMP σε κυτταρικές δοκιμασίες.

Αυτή η ασυμμετρία δεν είναι ατέλεια σχεδιασμού αλλά συνειδητή επιλογή των ερευνητών: μια πιο «ήπια» ενεργοποίηση του GLP-1R φαίνεται να συνδέεται με λιγότερη εξασθένιση του υποδοχέα (receptor desensitization) και συνεπώς με πιο σταθερή δράση με την πάροδο του χρόνου, ενώ η σχεδόν πλήρης ενεργοποίηση του GIPR προσθέτει ένα ξεχωριστό, συμπληρωματικό μεταβολικό σήμα που δεν υπάρχει σε μόρια που στοχεύουν αποκλειστικά τον GLP-1R.

Σημείο-κλειδί: Ο όρος «διπλός αγωνιστής» δεν σημαίνει ίση ισχύ και στους δύο υποδοχείς. Στην τιρζεπατίδη, το σκέλος GIP λειτουργεί σε ένταση σχεδόν ίδια με τη φυσική ορμόνη, ενώ το σκέλος GLP-1 λειτουργεί σε χαμηλότερη ένταση σε σχέση με τη φυσική GLP-1 — μια ασύμμετρη, όχι συμμετρική, διπλή δράση.

Τι έδειξαν οι κλινικές μελέτες SURPASS;

Το πρόγραμμα κλινικών μελετών SURPASS αποτέλεσε τη βασική κλινική τεκμηρίωση που οδήγησε στην έγκριση της τιρζεπατίδης. Περιλάμβανε πολλαπλές τυχαιοποιημένες μελέτες φάσης 3 σε άτομα με διαβήτη τύπου 2, συγκρίνοντας το μόριο έναντι εικονικού φαρμάκου, ινσουλίνης και άλλων εγκεκριμένων θεραπειών ινκρετίνης.

SURPASS-2: τιρζεπατίδη έναντι σεμαγλουτίδης

Η μελέτη SURPASS-2, με 1.879 συμμετέχοντες, δημοσιεύτηκε από τους Frías και συνεργάτες στο New England Journal of Medicine το 2021 και συνέκρινε την τιρζεπατίδη (5, 10 και 15 mg) με τη σεμαγλουτίδη 1 mg επί 40 εβδομάδες. Στην υψηλότερη δόση, η τιρζεπατίδη μείωσε τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c) κατά 2,30 ποσοστιαίες μονάδες, έναντι μείωσης 1,86 μονάδων με τη σεμαγλουτίδη. Η απώλεια σωματικού βάρους ήταν επίσης μεγαλύτερη: 11,2 κιλά με την τιρζεπατίδη 15 mg έναντι 5,7 κιλών με τη σεμαγλουτίδη.

Λοιπές μελέτες του προγράμματος SURPASS

Οι υπόλοιπες μελέτες του προγράμματος (SURPASS-1 έως SURPASS-5) εξέτασαν την τιρζεπατίδη ως μονοθεραπεία, σε συνδυασμό με μετφορμίνη, έναντι ινσουλίνης degludec και ως προσθήκη σε υπάρχουσα βασική ινσουλίνη, με συνεπή αποτελέσματα μείωσης HbA1c και σωματικού βάρους σε όλες τις υποομάδες. Το σύνολο των δεδομένων είναι αναζητήσιμο μέσω PubMed (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov), όπου είναι καταχωρισμένες όλες οι πρωτότυπες δημοσιεύσεις του προγράμματος.

Είναι εγκεκριμένη η τιρζεπατίδη από τον EMA;

Ναι. Η τιρζεπατίδη είναι εγκεκριμένη σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης υπό την εμπορική ονομασία Mounjaro. Η έγκριση κυκλοφορίας χορηγήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Απρίλιο του 2022, μέσω κεντρικής διαδικασίας, βάσει θετικής γνωμοδότησης της Επιτροπής Φαρμάκων για Ανθρώπινη Χρήση (CHMP) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων. Η έγκριση αυτή ισχύει ενιαία σε όλα τα κράτη-μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Οι επίσημες πληροφορίες προϊόντος και το ιστορικό αξιολόγησης είναι διαθέσιμα στον ιστότοπο του EMA (ema.europa.eu).

Ποιο είναι το ρυθμιστικό καθεστώς της τιρζεπατίδης στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα, η τιρζεπατίδη κυκλοφορεί αποκλειστικά ως εγκεκριμένο φαρμακευτικό προϊόν, στο πλαίσιο της κεντρικής έγκρισης EMA που ισχύει σε όλη την ΕΕ. Η εθνική εποπτεία διάθεσης, φαρμακοεπαγρύπνησης και ασφάλειας υπάγεται στον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ) (eof.gr). Η ύπαρξη εκτενούς επιστημονικής βιβλιογραφίας γύρω από τον μηχανισμό δράσης του μορίου αφορά αποκλειστικά τη βασική κατανόηση της φαρμακολογίας του και δεν ισοδυναμεί με έγκριση οποιασδήποτε χρήσης εκτός νόμιμης ιατρικής συνταγής.

Σύνοψη σε πέντε σημεία

Το GIP είναι εντερική ορμόνη-ινκρετίνη, ξεχωριστή από το GLP-1, που ενισχύει την έκκριση ινσουλίνης εξαρτώμενη από τη γλυκόζη.
Η τιρζεπατίδη είναι το πρώτο εγκεκριμένο μόριο που ενεργοποιεί ταυτόχρονα τους υποδοχείς GIPR και GLP-1R.
Η ισχύς της είναι ασύμμετρη: σχεδόν πλήρης στο GIPR, περίπου πενταπλάσια ασθενέστερη στο GLP-1R (Coskun et al., 2018).
Στη μελέτη SURPASS-2 (n=1.879) υπερτερούσε της σεμαγλουτίδης 1 mg σε μείωση HbA1c και σωματικού βάρους (Frías et al., NEJM 2021).
Είναι εγκεκριμένη από τον EMA ως Mounjaro από τον Απρίλιο του 2022, με εποπτεία ΕΟΦ στην Ελλάδα.

Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι το GIP και πώς διαφέρει από το GLP-1;

Το GIP είναι εντερική ορμόνη-ινκρετίνη που εκκρίνεται μετά από γεύμα και ενισχύει την έκκριση ινσουλίνης εξαρτώμενη από τη γλυκόζη, δρώντας στον δικό της υποδοχέα GIPR, διαφορετικό από τον υποδοχέα GLP-1R.

Είναι πιο ισχυρή η τιρζεπατίδη στον υποδοχέα GIP ή στον GLP-1;

Στον GIPR είναι σχεδόν εξίσου ισχυρή με τη φυσική ορμόνη, ενώ στον GLP-1R η ισχύς της είναι περίπου πενταπλάσια ασθενέστερη σε σχέση με τη φυσική GLP-1, σύμφωνα με τη μελέτη των Coskun και συνεργατών (2018).

Ποιο είναι το ρυθμιστικό καθεστώς της τιρζεπατίδης στην Ελλάδα;

Κυκλοφορεί αποκλειστικά ως εγκεκριμένο φαρμακευτικό προϊόν (Mounjaro), με έγκριση EMA από το 2022 και εποπτεία διάθεσης από τον ΕΟΦ.

Δήλωση: Αυτό το άρθρο παρέχεται αποκλειστικά για εκπαιδευτικούς και ενημερωτικούς σκοπούς σχετικά με τον μηχανισμό δράσης του μορίου. Δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή, δεν προτείνει δοσολογία, πρωτόκολλα χρήσης ή πηγές αγοράς και δεν υποκαθιστά τη γνώμη αδειοδοτημένου ιατρού. Συμβουλευτείτε πάντα επαγγελματία υγείας για οποιοδήποτε ζήτημα σχετικό με φαρμακευτικά σκευάσματα.